• Posted 06-Oct-2020

Rule of law: First Annual Report on the Rule of Law situation across the European Union

The European Commission has published the first EU-wide report on the rule of law. The report includes input from every Member State and covers both positive and negative developments across the EU. It shows that many Member States have high rule of law standards, but important challenges to the rule of law exist in the EU.

The report also reflects relevant developments stemming from the emergency measures taken by Member States due to the coronavirus crisis. The report covers four main pillars with a strong bearing on the rule of law: national justice systems, anti-corruption frameworks, media pluralism and freedom, and other institutional issues related to the checks and balances essential to an effective system of democratic governance. 

The aim of the new Rule of Law Report is to enlarge the existing EU toolbox with a new preventive tool and kick-start an inclusive debate and rule of law culture across the EU. It should help all Member States examine how challenges can be addressed, how they can learn from each other's experiences, and show how the rule of law can be further strengthened in full respect of national constitutional systems and traditions.

Key findings on the rule of law situation in Member States

1. Justice systems

A number of Member States are undertaking reforms to strengthen judicial independence and are reducing the influence of the executive or legislative power over the judiciary. This includes Member States where judicial independence has traditionally been seen as high or even very high. The country specific assessments show that judicial independence remains an issue of concern in some Member States, some of which have led to infringements or Article 7(1) proceedings. Ensuring justice systems are fit for the digital age is also an EU-wide challenge and the current pandemic has provided additional impetus to accelerate necessary digital reforms.

2. Anti-corruption frameworks

Several Member States have adopted comprehensive anti-corruption strategies, while others are in the process of preparing such strategies. Effective implementation and monitoring remain key to ensure progress. Many Member States have also taken, or foresee taking, measures to strengthen their corruption prevention and integrity framework, and some Member States have adopted measures to strengthen the capacity of the criminal justice system to fight corruption. On the other hand, the effectiveness of criminal investigations, prosecution and adjudication of corruption cases, including high-level corruption, is still a challenge in several Member States.

3. Media freedom and pluralism

EU citizens broadly enjoy high standards of media freedom and pluralism. Especially during the coronavirus pandemic, media have proven essential in fighting disinformation. The report nevertheless raises concerns about effectiveness and adequate resources, as well as risks of politicisation of media authorities in some Member States. Some country assessments have further identified cases where serious concerns have been raised regarding political pressure on media. Lastly, journalists and other media actors face threats and attacks in relation to their work in a number of Member States, although some countries have also developed practices and set up structures and measures to support and protect journalists.

4. Institutional checks and balances

Institutional checks and balances are at the core of the rule of law, ensuring that power exercised by one state authority is subject to democratic oversight. In a number of Member States, constitutional reforms have been initiated to strengthen institutional checks and balances. Many Member States have also established systematic policies for involving stakeholders and ensuring that structural reforms are the product of a broad discussion within society. At the same time, the report shows that excessive use of accelerated and emergency legislation can give rise to rule of law concerns. Across the EU, civil society continues to be a key actor in defending the rule of law, and in most Member States, there is an enabling and supporting environment for civil society. However, there are examples of civil society facing serious challenges in some Member States as a result of legislation limiting access to foreign funding or smear campaigns.

Emergency measures taken in the coronavirus context

The pandemic is still ongoing and emergency regimes or emergency measures are still in place in a number of Member States. The report points to some of the issues that have arisen in the national debates and the legal and political response to the crisis. For example, changing or suspending customary national checks and balances can pose particular challenges to the rule of law. At the same time, there are several good examples of where national court rulings or the involvement of ombudspersons had a positive impact on emergency measures taken. The Commission will continue its monitoring until emergency measures are phased out.

Next steps

The Rule of Law Report will feed into the wider debate on the rule of law at the European and national levels. The Commission looks forward to engaging with the European Parliament and the Council on rule of law issues and considers that this report provides a solid basis for further inter-institutional work.

The Commission also invites national parliaments and national authorities to discuss this report, including its country chapters, and seek support from one another as an encouragement to pursue reforms and an acceptance of European solidarity. Relevant national and EU-level stakeholders should also be involved.

Based on the outcome of the dialogue around the 2020 edition and drawing on experiences gained in the first year of the functioning of the European Rule of Law Mechanism, the Commission will start preparing the 2021 report, carrying forward the momentum to make the rule of law more resilient in our democracies.

Source: European Commission Press Corner (https://bit.ly/2Sz6K9C)

 

 

Κράτος δικαίου: Πρώτη ετήσια έκθεση για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη έκθεση σε επίπεδο ΕΕ για το κράτος δικαίου. Η έκθεση περιλαμβάνει στοιχεία από κάθε κράτος μέλος και καλύπτει τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές εξελίξεις στην ΕΕ. Δείχνει ότι πολλά κράτη μέλη έχουν υψηλά πρότυπα κράτους δικαίου, αλλά υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις για το κράτος δικαίου στην ΕΕ. Αντικατοπτρίζει επίσης τις σχετικές εξελίξεις που απορρέουν από τα μέτρα έκτακτης ανάγκης τα οποία έλαβαν τα κράτη μέλη λόγω της κρίσης του κορονοϊού.

Η έκθεση καλύπτει τέσσερις βασικούς πυλώνες με ισχυρή επίδραση στο κράτος δικαίου: τα εθνικά συστήματα δικαιοσύνης, τα πλαίσια καταπολέμησης της διαφθοράς, την πολυφωνία και την ελευθερία των μέσων μαζικής επικοινωνίας, καθώς και άλλα θεσμικά ζητήματα που σχετίζονται με τους ελέγχους και τις ισορροπίες, τα οποία έχουν σημασία για ένα αποτελεσματικό σύστημα δημοκρατικής διακυβέρνησης. 

Στόχος της νέας έκθεσης για το κράτος δικαίου είναι η διεύρυνση της υφιστάμενης εργαλειοθήκης της ΕΕ με ένα νέο προληπτικό εργαλείο και η προώθηση ενός συμπεριληπτικού διαλόγου και νοοτροπίας κράτους δικαίου σε ολόκληρη την ΕΕ. Θα βοηθήσει όλα τα κράτη μέλη να εξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να διδαχθούν το ένα από τις εμπειρίες του άλλου, και θα δείξει πώς το κράτος δικαίου μπορεί να ενισχυθεί περαιτέρω με πλήρη σεβασμό των εθνικών συνταγματικών συστημάτων και παραδόσεων.

Βασικά συμπεράσματα ως προς την κατάσταση όσον αφορά το κράτος δικαίου στα κράτη μέλη

1. Συστήματα απονομής δικαιοσύνης

Ορισμένα κράτη μέλη έχουν δρομολογήσει μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης και μειώνουν την επιρροή της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας στο δικαστικό σώμα. Αυτό περιλαμβάνει κράτη μέλη στα οποία η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης θεωρείται παραδοσιακά υψηλή ή ακόμη και πολύ υψηλή. Οι ειδικές ανά χώρα αξιολογήσεις δείχνουν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης εξακολουθεί να αποτελεί ζήτημα που προκαλεί ανησυχία σε ορισμένα κράτη μέλη. Σε μερικές περιπτώσεις, είχαν ως αποτέλεσμα την κίνηση διαδικασιών επί παραβάσει ή διαδικασιών βάσει του άρθρου 7 παράγραφος 1 της ΣΕΕ. Η διασφάλιση ότι τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης είναι κατάλληλα για την ψηφιακή εποχή αποτελεί επίσης πρόκληση σε επίπεδο ΕΕ. Η τρέχουσα πανδημία έδωσε πρόσθετη ώθηση για την επιτάχυνση των αναγκαίων ψηφιακών μεταρρυθμίσεων.

2. Πλαίσια για την αντιμετώπιση της διαφθοράς

Αρκετά κράτη μέλη έχουν υιοθετήσει ολοκληρωμένες στρατηγικές για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ενώ άλλα βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας τέτοιων στρατηγικών. Η αποτελεσματική εφαρμογή και παρακολούθηση εξακολουθούν να έχουν καίρια σημασία για τη διασφάλιση της προόδου Πολλά κράτη μέλη έχουν επίσης λάβει ή σκοπεύουν να λάβουν μέτρα για την ενίσχυση του πλαισίου τους για την πρόληψη της διαφθοράς και την ακεραιότητα, ενώ ορισμένα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει μέτρα για την ενίσχυση της ικανότητας του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης ως προς την καταπολέμηση της διαφθοράς. Από την άλλη πλευρά, η αποτελεσματικότητα των ποινικών ερευνών, η δίωξη και η εκδίκαση υποθέσεων διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς υψηλού επιπέδου, εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση σε αρκετά κράτη μέλη.

3. Ελευθερία και πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας

Οι πολίτες της ΕΕ απολαμβάνουν σε γενικές γραμμές υψηλά πρότυπα ελευθερίας και πολυφωνίας των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Ιδίως κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορονοϊού, αποδείχθηκε ότι τα μέσα μαζικής επικοινωνίας διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης. Ωστόσο, η έκθεση εγείρει ανησυχίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα και την επάρκεια των πόρων, καθώς και σχετικά με τους κινδύνους πολιτικοποίησης των αρμόδιων για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας αρχών σε ορισμένα κράτη μέλη. Ορισμένες αξιολογήσεις ανά χώρα ανέδειξαν περαιτέρω περιπτώσεις στις οποίες έχουν εκφραστεί σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την πολιτική πίεση στα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Τέλος, σε ορισμένα κράτη μέλη δημοσιογράφοι και άλλοι παράγοντες των μέσων μαζικής επικοινωνίας αντιμετωπίζουν απειλές και επιθέσεις που σχετίζονται με τη δουλειά τους, αν και ορισμένες χώρες έχουν επίσης αναπτύξει πρακτικές και έχουν δημιουργήσει δομές και μέτρα για την υποστήριξη και την προστασία των δημοσιογράφων.

4. Θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες

Οι θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες βρίσκονται στο επίκεντρο του κράτους δικαίου, διασφαλίζοντας ότι η εξουσία που ασκείται από μια κρατική αρχή υπόκειται σε δημοκρατικό έλεγχο. Σε ορισμένα κράτη μέλη έχουν δρομολογηθεί συνταγματικές μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση των θεσμικών ελέγχων και ισορροπιών. Πολλά κράτη μέλη έχουν διαμορφώσει συστηματικές πολιτικές για τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και για να διασφαλίσουν ότι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις είναι προϊόν ευρέος διαλόγου στην κοινωνία. Ταυτόχρονα, η έκθεση δείχνει ότι η υπερβολική χρήση ταχέων και επειγουσών διαδικασιών για τη θέσπιση νομοθεσίας μπορεί να προκαλέσει ανησυχίες ως προς το κράτος δικαίου. Σε ολόκληρη την ΕΕ, η κοινωνία των πολιτών εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα για την προάσπιση του κράτους δικαίου και, στα περισσότερα κράτη μέλη, της παρέχεται ευνοϊκό και υποστηρικτικό περιβάλλον. Ωστόσο, υπάρχουν παραδείγματα σοβαρών προκλήσεων για την κοινωνία των πολιτών σε ορισμένα κράτη μέλη λόγω της νομοθεσίας που περιορίζει την πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση ή εκστρατειών δυσφήμισης.

Μέτρα έκτακτης ανάγκης που ελήφθησαν στο πλαίσιο του κορονοϊού

Η πανδημία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και σε πολλά κράτη μέλη εξακολουθούν να βρίσκονται σε ισχύ καθεστώτα ή μέτρα έκτακτης ανάγκης. Η έκθεση επισημαίνει ορισμένα από τα ζητήματα που ανέκυψαν κατά τις συζητήσεις σε εθνικό επίπεδο και τη νομική και πολιτική αντίδραση στην κρίση. Για παράδειγμα, η αλλαγή ή η αναστολή των συνήθων ελέγχων και ισορροπιών σε εθνικό επίπεδο μπορεί να δημιουργήσει ιδιαίτερες προκλήσεις για το κράτος δικαίου. Ταυτόχρονα, υπάρχουν πολλά καλά παραδείγματα όπου οι αποφάσεις ων εθνικών δικαστηρίων ή η δραστηριοποίηση των Διαμεσολαβητών είχε θετικό αντίκτυπο στα μέτρα έκτακτης ανάγκης που ελήφθησαν. Η Επιτροπή θα συνεχίσει την παρακολούθησή της έως ότου καταργηθούν σταδιακά τα μέτρα αυτά.

Επόμενα βήματα

Η έκθεση για το κράτος δικαίου θα τροφοδοτήσει την ευρύτερη συζήτηση σχετικά με το κράτος δικαίου σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο. Η Επιτροπή προσβλέπει στη συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σε ζητήματα κράτους δικαίου και θεωρεί ότι η έκθεση αποτελεί στέρεη βάση για περαιτέρω διοργανικό έργο.

Η Επιτροπή καλεί επίσης τα εθνικά κοινοβούλια και τις εθνικές αρχές να συζητήσουν την έκθεση, καθώς και τα ειδικά ανά χώρα κεφάλαια, και να επιδιώξουν τη μεταξύ τους στήριξη ως μια μορφή ενθάρρυνσης για τη δρομολόγηση μεταρρυθμίσεων και την αποδοχή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Θα πρέπει επίσης να συμμετέχουν ενδιαφερόμενα μέρη τόσο από το εθνικό όσο και από το ενωσιακό επίπεδο.

Με βάση τα αποτελέσματα του διαλόγου σχετικά με την έκθεση του 2020 και με βάση τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν κατά το πρώτο έτος λειτουργίας του ευρωπαϊκού μηχανισμού για το κράτος δικαίου, η Επιτροπή θα αρχίσει να προετοιμάζει την έκθεση του 2021, διατηρώντας τη δυναμική ώστε να καταστεί το κράτος δικαίου πιο ανθεκτικό στις δημοκρατίες μας.

Πηγή: Γωνιά Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (https://bit.ly/3iBgPh9)